नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउबाको जन्म डडेल्धुरा जिल्लाको ‘पश्यगर्खा’ क्षेत्रमा पर्ने रुवाखोलामा बिक्रम सम्बत २००३ जेठ ३१ गते भएको हो । एक सम्भ्रान्त परिवारको रुपमा रहेको शेरबहादुर देउवाको परिवारलाई डडेल्धुरा क्षेत्रमा ठकुरी देउवा कुल भनेर चिन्दछन् । देउबा थर शुरुमा धेरै मानिसले सुन्दा अनौठो लागे पनि यो रजवार ठकुरी मध्येकै एक हो । शेर बहादुरको प्रसिद्दीसँगै अब देउबा नेपालका घर घरमा बोलिने नाम बनेको छ ।
देउबा थर शुरुमा धेरै मानिसले सुन्दा अनौठो लागे पनि यो रजवार ठकुरी मध्येकै एक हो । शेर बहादुरको प्रसिद्दीसँगै अब देउबा नेपालका घर घरमा बोलिने नाम बनेको छ ।
इतिहास अनुसार बैतडी चन्द, डोटी पचनाली , लुलानी मल्ल , डोटी बोगटानी बम, र ठकुरी बोगटी रजवारसँग मात्र बैबाहिक सम्बन्ध राख्ने सम्पन्न र जागिरदारको रुपमा देउबा परिवार ऐतिहासिक कालदेखि चिनिदै आएको हो । डोटी राज्यकालमा डडेल्धुराको ‘पश्यगर्खा क्षेत्र’ यिनैको अधिनमा थियो । वर्तमान समयमा जिल्लाबासीले सभापति देउबालाई सम्मान पूर्वक ‘राजा साहेब’ सम्बोधन गर्नुका पछि यहि ऐतिहासिक कारण रहेको बुझ्न सकिन्छ ।
उनका पूर्वज ठकुरी देउवाहरु डोटी राज्यकालमा नै चर्चित सामन्त थिए । तत्कालीन परिवेशमा ‘सामन्त’ भन्नाले जमिन्दारी र सासकीय अधिकारको अर्थमा बुझिन्थ्यो । नेपाल एकीकरण पछि पनि राजा पदवी र क्षेत्रीय साशन कायम राखेका डोटीका राजासाहेब कुशलसिंह देउवा रजवारका दुई छोरा थिए– जेठा गोमन सिंह देउवा रजवार र कान्छा बहादुर सिंह देउवा रजवार ।
जेठा गोमन सिंह देउवा रजवारका एक छोरा उदै सिंह देउवा रजवार भए । उनै उदैसिंहका एक छोरा प्रसादसिंह देउवा रजवार हुन् । प्रसादसिंह देउवा रजवारका दुई श्रीमती डडेल्धुरा गणेशपुर मैरोड़ाका मल्लकुलकी छोरी धनादेबी (मल्ल) देउवा र डोटी बोगटानका ठकुरी बम कुलकी छोरी द्रोपती (बम) देउवाबाट ३–३ छोराहरु गरेर ६ छोराहरु क्रमश शेरबहादुर देउवा , लोकबहादुर देउवा, गणेशबहादुर देउवा, प्रेम बहादुर देउवा, ललितबहादुर देउवा र बलबहादुर देउवाको जन्म भयो । यी ६ भाइ मध्ये जेठा शेरबहादुर देउवा राजनीतिमा सफल व्यक्तित्व बन्नपुगे ।
जेठा गोमन सिंह देउवा रजवारका एक छोरा उदै सिंह देउवा रजवार भए । उनै उदैसिंहका एक छोरा प्रसादसिंह देउवा रजवार हुन् । प्रसादसिंह देउवा रजवारका दुई श्रीमती ९डडेल्धुरा गणेशपुर मैरोड़ाका मल्लकुलकी छोरी धनादेबी (मल्ल) देउवा र डोटी बोगटानका ठकुरी बम कुलकी छोरी द्रोपती ९बम० देउवा० बाट ३–३ छोराहरु गरेर ६ छोराहरु क्रमश शेरबहादुर देउवा , लोकबहादुर देउवा, गणेशबहादुर देउवा, प्रेम बहादुर देउवा, ललितबहादुर देउवा र बलबहादुर देउवाको जन्म भयो । यी ६ भाइ मध्ये जेठा शेरबहादुर देउवा राजनीतिमा सफल व्यक्तित्व बन्नपुगे ।
यस कुलका ठकुरी देउवाहरु डडेल्धुराको रुवाखोला, डोटी गड्सेरा देउवान, भारतको कुमाऊ बंडालु , पिथौरागढ, सोर–चंदेनी क्षेत्रमा गरी झन्डै ५०० परिवारको संख्यामा छन् । ती मध्ये कुमाऊ क्षेत्रमा २००, डोटी गड्सेरा देउवान क्षेत्रमा १५०, र रुवाखोला क्षेत्रमा १५० परिवार रहेको तथ्यांक छ । यिनीहरुमध्ये भारततिरका धेरैले चन्द थर लेख्ने गरेको पाइन्छ ।
कत्युर मल्लले स्थापना गरेको राज्य हुनाले डोटीलाई कत्युराई पनि भनिन्थ्यो । राज्यलाई प्रसाशनिक सजिलोपन दिन र बाह्य आक्रमणबाट रक्षा गर्न मण्डल, ठकुराई र गढमा बिभाजन गरिएको थियो । यसै ठकुराईका प्रमुख सामन्तलाई ठकुरी भनियो, यद्यपि ठकुरीहरु प्राचीन राजघराना मध्येकै हुन् । आफ्नो उत्कर्षमा डोटी साम्राज्य भारतको कुमाउ र गढवाल क्षेत्रसम्म फैलिएको हुनाले यहाँका ठकुरीहरुको रवाफ पछि काठमाडौं खाल्डोका राणाजी हरुसँग तुलनायोग्य थियो । इतिहासको यो पक्ष राम्ररी बुझेर नै शेरबहादुर देउबासँग आरजु राज्यलक्ष्मी राणाको शुभ–बिवाह जुटेको नेपाली कांग्रेसका नेता स्व। आत्माराम ओझा बाहुन बताउँथे ।
लिच्छबी ठकुरी, काठमान्डू उपत्यकाको शाह बंश, र पछि नेपालमा पारिवारिक साशन स्थापना गर्ने राणाहरु राजपुत थिए । इशापूर्व बाह्रौं शताब्दीसम्म आइपुग्दा राजा अरमुड़ी पछि नेपालका धेरै भागमा ठकुरी शासन स्थापना भएको इतिहासमा उल्लेख छ । अरमुड़ीबारे भारतको काश्मिर बंशावलीदेखि कल्हनको राजतरंगिनीमा पनि उल्लेख भएको पाइन्छ । यहि राजपुत ठकुरी बंश काठमान्डू उपत्यकाका देव र बर्मा हुँदै शाह र राणासम्म, पश्चिमका मल्ल ठकुरी हुँदै चन्द र देउबासम्म बिस्तृत भएको हो । नेपालको राजनीतिक शक्ति केन्द्रको नाभीमा यी दुई समूहको उपस्थिति कहिले प्रतिस्पर्धा र हिंसा त कहिले शान्तिपूर्ण सह–अस्तित्वमार्फत इतिहासदेखि बर्तमानसम्म निरन्तर छ ।
Post a Comment